“Lời sấm” của bài thơ Giải đi sớm trong Nhật ký trong tù

Chủ nhật - 09/02/2014 23:30 | Nguyễn Thanh Phong
Thi phẩm nổi tiếng Nhật ký trong tù của lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc được sáng tác trong thời gian bị quân Tưởng Giới Thạch bắt giữ và giam cầm vào cuối tháng 8-1942 trên đường Người từ Cao Bằng sang Trung Quốc để đến Côn Minh làm việc với các lực lượng cách mạng của người Việt Nam và lực lượng Đồng minh. Trong gần 14 tháng, Người bị giải đi qua hàng chục nhà lao ở 13 huyện của tỉnh Quảng Tây (Trung Quốc), thường vào ban đêm. Ở mỗi nơi, mỗi cảnh, mỗi tình huống Người đều cảm hứng sáng tác thơ bằng chữ Hán để ghi lại tâm tư, tình cảm, niềm tin và hy vọng… của mình.
Xuyên suốt trong toàn tập thơ toát ra một phong cách ung dung, một thái độ tự tại, một khí phách anh hùng, một ý chí sắt đá, một tinh thần lạc quan cách mạng và yêu đời không gì lay chuyển nổi. Từ đó, tác giả Nhật ký trong tù luôn diễn tả một cách minh triết hay ẩn dụ quá trình đấu tranh cách mạng của Đảng, của nhân dân từng bước một, từ gian khó trong tăm tối nhất định sẽ đi đến hạnh phúc trong tươi sáng. “Ngày mai trời lại sáng” luôn là tâm niệm lẫn tin tưởng: thoát khỏi ngục tù đồng nghĩa với đất nước được tự do, độc lập. Đó là một quy luật đồng thời là kết quả của một cuộc đấu tranh, nhất là đấu tranh cách mạng giải phóng dân tộc, đất nước.
Trong số nhiều bài thơ có nội dung gửi gắm tâm sự, Giải đi sớm (Tảo giải) là một mẫu mực phản ánh tình hình cách mạng của đất nước đang diễn ra trong u tối hết sức rõ nét. “Gà gáy một lần đêm chửa tan”, nghĩa thông thường chỉ là gà mới gáy một lần thì chưa thể tới sáng được; hàm ý cho thấy chỉ mới xảy ra vài cuộc khởi nghĩa lẻ tẻ của nhân dân thì chưa thể giành được thắng lợi – đêm chưa thể chuyển sang ngày được. Theo cách tính của dân gian, đêm có năm canh và gà có thói quen hay bản năng cất tiếng gáy vào lúc canh ba, vào khoảng từ 2-3 giờ sáng. Nhưng phải đợi gà gáy đủ ba lần (ba canh) thì trời mới rạng sáng được.
Từ đó, chúng ta có thể hiểu, ý sâu xa của Người là nhắc đến tình hình cách mạng Việt Nam dưới sự lãnh đạo của Đảng trong quá trình đấu tranh chống thực dân Pháp, của nhân dân còn nhiều thử thách. Thời điểm Người về nước để trực tiếp lãnh đạo cách mạng thì trong nước đã diễn ra mấy cuộc khởi nghĩa nhưng đều chưa thành công. Đó là xô viết Nghệ Tĩnh (9-1930), Bắc Sơn (tháng 9-1940) và Nam kỳ (11-1940). Nhận định tình hình này, Người viết “Gà gáy một lần đêm chửa tan”, nghĩa là chưa tới sáng, đất nước còn đang bị bóng đen “giặc ngoại xâm” bao phủ nhưng đêm đã có sao và trăng dẫn đường. “Chòm sao đưa nguyệt vượt lên ngàn” chỉ có Đảng lãnh đạo cách mạng vượt qua gian khó, đen tối. Định hướng đó vô cùng quan trọng… Và mọi việc sẽ trở nên tốt đẹp. Bóng đêm qua đi nhường chỗ cho ánh sáng ban ngày kéo tới. “Phương đông màu trắng chuyển sang hồng”: trời rạng đông, chỉ Đảng Cộng sản – ngày đến thì đêm lui quét sạch mọi âm u. Khi Đảng mạnh lên thì cách mạng thành công, tiêu diệt mọi thế lực phản động, lãnh đạo nhân dân vùng lên quét sạch kẻ thù ra khỏi đất nước.
Kể chuyện bị giải đi sớm, ngoài việc mô tả quang cảnh, tình trạng của mình, còn chỉ tâm tư nguyện vọng của mình và tình cảnh của đất nước đang khó khăn nhưng nhất định sẽ thay đổi theo quy luật của tạo hóa. Đó là phép duy vật biện chứng của chủ nghĩa Mác – Lênin, được Hồ Chí Minh thấm nhuần và vận dụng thành thục. Đó là có đi thì có đến, có đấu tranh cách mạng thì có thắng lợi, thành công. Mặc dù đang gặp cảnh khó khăn nhưng với tư tưởng lạc quan cách mạng, ý chí kiên cường, tinh thần chiến đấu cao nhất là có Đảng soi sáng thì mọi kẻ thù đều có thể đánh thắng, tình huống nào cũng vượt qua.
Điều đó không chỉ đúng trong hoàn cảnh đấu tranh giành độc lập mà ngay cả với ngày nay. Khi mà Đảng có những biểu hiện suy thoái về tư tưởng, chính trị, đạo đức, lối sống trong một bộ phận không nhỏ cán bộ, đảng viên thì qua sự đấu tranh, chắc chắn sẽ khắc phục được tình trạng đó. Nó không đơn thuần là sự lạc quan mà chính là một quy luật.
Tác giả bài viết: VƯƠNG LIÊM
Nguồn tin: www.hcmcpv.org.vn
Đánh giá bài viết
Tổng số điểm của bài viết là: 0 trong 0 đánh giá
Click để đánh giá bài viết