Tư tưởng nhân văn Hồ Chí Minh từ Đường Kách mệnh đến Cương lĩnh 2011(1)

Thứ hai - 10/02/2014 11:15 | Nguyễn Thanh Phong
Tác phẩm Đường Kách mệnh của Nguyễn Ái Quốc, do Bộ Tuyên truyền của Hội Liên hiệp các dân tộc bị áp bức Á Đông ấn hành lần đầu tiên tại Quảng Châu (Trung Quốc) năm 1927, là tập hợp các bài giảng tại các lớp dành cho hội viên Hội Việt Nam cách mạng thanh niên vào những năm 1925 – 1926, và người học được chọn lọc kỹ từ trong nước rồi bí mật sang Trung quốc. Tập sách khoảng 100 trang, giới thiệu những vấn đề cơ bản nhất về đảng cộng sản, về lý luận cách mạng, đề cập khá đầy đủ về con đường đi, việc xây dựng tổ chức và tập hợp lực lượng, đặc biệt là những phẩm chất mà người cách mạng Việt Nam cần có.
Cuốn sách nêu 15 vấn đề, đề cập tư cách người cách mệnh, lý do viết sách, khái niệm cách mệnh và lịch sử cách mệnh ở Mỹ, Pháp và Nga, về quốc tế và các đoàn thể quốc tế, tổ chức công hội (công đoàn), tổ chức dân cày (nông dân) và cuối cùng bàn về hợp tác xã.
Với cách viết đặt ra câu hỏi cụ thể cho từng nội dung, có tất cả 98 câu hỏi, phần trả lời ngắn gọn, sâu sắc, đồng thời chỉ ra cách làm, cách thực hiện từng nội dung mà câu hỏi đặt ra. Cách làm này phù hợp với trình độ nhận thức thời bấy giờ, nhưng vẫn đảm bảo tính khoa học, tính chính xác của khái niệm.
Nét đặc sắc mang đậm tính nhân đạo vì con người, tư tưởng nhân văn cách mạng trong Ðường Kách mệnh gồm:
1. Khái quát có tính cương lĩnh về những quan điểm của học thuyết Mác – Lênin về con đường cách mạng Việt Nam: “Ðộc lập dân tộc gắn với CNXH”, trước hết là nhiệm vụ “dân tộc cách mệnh”, giành độc lập cho toàn dân (tức giải phóng dân tộc), để chuẩn bị những tiền đề cho cuộc cách mạng XHCN (giải phóng giai cấp), tiến tới CNCS (giải phóng con người); trong tác phẩm Bác nêu bật “cách mạng tới nơi”. Thông qua việc đánh giá cao sức mạnh của chủ nghĩa yêu nước truyền thống, và việc phát huy sức mạnh của khối đại đoàn kết toàn dân,Ðường Kách mệnh đã chỉ ra: “Công nông là người chủ cách mệnh”, còn học trò, nhà buôn nhỏ “là bầu bạn cách mệnh của công nông”; tuy nhấn mạnh tính giai cấp, tác phẩm đã nối kết với các thành phần khác và chỉ ra con đường giải phóng con người là mục tiêu cuối cùng.
2. Tác phẩm nêu rõ: “Trước hết phải có đảng cách mệnh, để trong thì vận động và tổ chức dân chúng, ngoài thì liên lạc với dân tộc bị áp bức và vô sản giai cấp mọi nơi. Ðảng có vững cách mệnh mới thành công, cũng như người cầm lái có vững thuyền mới chạy. Ðảng muốn vững thì phải có chủ nghĩa làm cốt... Bây giờ học thuyết nhiều, chủ nghĩa nhiều, nhưng chủ nghĩa chân chính nhất, chắc chắn nhất, cách mệnh nhất là chủ nghĩa Lênin”. Tác phẩm nhấn mạnh nguyên tắc tính đảng, về một đảng kiểu mới làm hạt nhân cho công cuộc cách mạng vô sản (Lênin); đây chính là một trong nhiều lời giải về nguyên nhân của cuộc khủng hoảng đường lối cứu nước ở nước ta trước đây. Ngoài ra, Hồ Chí Minh luận giải về bản chất của thời đại mới, về nhiệm vụ và sứ mệnh lịch sử của giai cấp vô sản, về vai trò của những nhân tố đảm bảo cho cuộc cách mạng giải phóng dân tộc theo quỹ đạo của cách mạng vô sản đi đến thắng lợi cuối cùng. Rõ ràng, chính tư tưởng nhân văn cách mạng mới thấu triệt và có lời giải đáp cuối cùng.
3. Có đường lối, có tổ chức, song tựu trung phải từ con người, của nhiều người, toàn xã hội. Do vậy, Hồ Chí Minh coi việc giáo dục đạo đức cách mạng là một trong những nguyên tắc cơ bản, nhằm xây dựng những con người cách mạng chân chính, để tiến tới xây dựng một đảng cách mạng chân chính của giai cấp công nhân Việt Nam. Có thể nói, việc lấy tiêu chuẩn đạo đức làm một trong hai tiêu chuẩn (đức và tài) của người cán bộ cách mạng, người đảng viên cộng sản, ngay từ khi chuẩn bị về chính trị, tư tưởng và tổ chức cho sự ra đời của Ðảng Cộng sản Việt Nam là một sáng tạo độc đáo, mang đậm dấu ấn Hồ Chí Minh.
Vì vậy, vấn đề con người được Đường Kách mệnh đưa lên đầu tiên, mở đầu cuốn sách là nội dung tư cách người cách mệnh. Ở phần này, tư cách của người cách mạng được Nguyễn Ái Quốc xác định trên 3 quan hệ: đối với mình, đối với người và đối với công việc, đây cũng là 3 mối quan hệ mà con người phải trực diện hàng ngày. Ba mối quan hệ này hình thành 3 nhóm, với 23 chuẩn mực cụ thể, tạo nên tư cách của người cách mạng. Trong đó, quan hệ đối với mình với 14 chuẩn mực, là nhóm được xác định nhiều chuẩn mực nhất: Cần kiệm, Hòa mà không tư, Cả quyết sửa lỗi mình, Cẩn thận mà không nhút nhát, Hay hỏi, Nhẫn nại (chịu khó), Hay nghiên cứu, xem xét, Vị công vong tư, Không hiếu danh, không kiêu ngạo, Nói thì phải làm, Giữ chủ nghĩa cho vững, Hi sinh, Ít lòng tham muốn về vật chất, Bí mật.
Sau này, bản Chính cương vắn tắt và Sách lược vắn tắt do Nguyễn Ái Quốc soạn thảo, thông qua tại hội nghị thành lập Đảng Cộng sản Việt Nam nội dung cơ bản được rút ra từ tác phẩm này. Các cương lĩnh Đảng về sau và hiện nay đều quán triệt quan niệm của Bác về nhân tố con người có tính quyết định. Đó là: làm cách mạng trước hết phải có con người cách mạng, con người là yếu tố quyết định và có vai trò quan trọng nhất.
Trong Cương lĩnh 2011, tư tưởng nhân văn thể hiện ở các điểm:
1. Về con người
Con người là trung tâm của chiến lược phát triển, đồng thời là chủ thể phát triển. Tôn trọng và bảo vệ quyền con người, gắn quyền con người với quyền và lợi ích của dân tộc, đất nước và quyền làm chủ của nhân dân. Kết hợp và phát huy đầy đủ vai trò của xã hội, gia đình, nhà trường, từng tập thể lao động, các đoàn thể và cộng đồng dân cư trong việc chăm lo xây dựng con người Việt Nam giàu lòng yêu nước, có ý thức làm chủ, trách nhiệm công dân; có tri thức, sức khỏe, lao động giỏi; sống có văn hóa, nghĩa tình; có tinh thần quốc tế chân chính. Xây dựng gia đình no ấm, tiến bộ, hạnh phúc, thật sự là tế bào lành mạnh của xã hội, là môi trường quan trọng, trực tiếp giáo dục nếp sống và hình thành nhân cách. Ðơn vị sản xuất, công tác, học tập, chiến đấu phải là môi trường rèn luyện phong cách làm việc có kỷ luật, có kỹ thuật, có năng suất và hiệu quả cao, bồi đắp tình bạn, tình đồng chí, đồng đội, hình thành nhân cách con người và nền văn hóa Việt Nam.
2. Về hệ thống chính trị, gồm Đảng, chính quyền và nhân dân (đại diện là Mặt trận và các đoàn thể). Cương lĩnh nhấn mạnh về lực lượng quần chúng cách mạng: “Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, các đoàn thể nhân dân có vai trò rất quan trọng trong sự nghiệp đại đoàn kết toàn dân tộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc; đại diện, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của nhân dân, chăm lo lợi ích của các đoàn viên, hội viên; thực hiện dân chủ và xây dựng xã hội lành mạnh; tham gia xây dựng Ðảng, Nhà nước; giáo dục lý tưởng và đạo đức cách mạng, quyền và nghĩa vụ công dân, tăng cường mối liên hệ giữa nhân dân với Ðảng, Nhà nước”. (…) “Các đoàn thể nhân dân tùy theo tính chất, tôn chỉ và mục đích đã được xác định, vận động, giáo dục đoàn viên, hội viên chấp hành luật pháp, chính sách; chăm lo, bảo vệ các quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của đoàn viên, hội viên; giúp đoàn viên, hội viên nâng cao trình độ về mọi mặt và xây dựng cuộc sống mới; tham gia quản lý nhà nước, quản lý xã hội”.
3. Về bối cảnh quốc tế, Cương lĩnh 2011 nhận định: “... Nước ta quá độ lên chủ nghĩa xã hội trong bối cảnh quốc tế có những biến đổi to lớn và sâu sắc. (…) Hiện tại, chủ nghĩa tư bản còn tiềm năng phát triển, nhưng về bản chất vẫn là một chế độ áp bức, bóc lột và bất công. Những mâu thuẫn cơ bản vốn có của chủ nghĩa tư bản, nhất là mâu thuẫn giữa tính chất xã hội hóa ngày càng cao của lực lượng sản xuất với chế độ chiếm hữu tư nhân tư bản chủ nghĩa, chẳng những không giải quyết được mà ngày càng trở nên sâu sắc. Khủng hoảng kinh tế, chính trị, xã hội vẫn tiếp tục xảy ra. Chính sự vận động của những mâu thuẫn nội tại đó và cuộc đấu tranh của nhân dân lao động (chúng tôi nhấn mạnh) sẽ quyết định vận mệnh của chủ nghĩa tư bản. (…) Ðặc điểm nổi bật trong giai đoạn hiện nay của thời đại là các nước với chế độ xã hội và trình độ phát triển khác nhau cùng tồn tại, vừa hợp tác vừa đấu tranh, cạnh tranh gay gắt vì lợi ích quốc gia, dân tộc. Cuộc đấu tranh của nhân dân các nước vì hòa bình, độc lập dân tộc, dân chủ, phát triển và tiến bộ xã hội dù gặp nhiều khó khăn, thách thức, nhưng sẽ có những bước tiến mới. Theo quy luật tiến hóa của lịch sử, loài người nhất định sẽ tiến tới chủ nghĩa xã hội”.
4. Về Đảng Cộng sản, Cương lĩnh khẳng định: “Ðảng Cộng sản Việt Nam là đội tiên phong của giai cấp công nhân, đồng thời là đội tiên phong của nhân dân lao động và của dân tộc Việt Nam; đại biểu trung thành lợi ích của giai cấp công nhân, nhân dân lao động và của dân tộc. (…) Ðảng Cộng sản Việt Nam là Ðảng cầm quyền, lãnh đạo Nhà nước và xã hội. Ðảng lãnh đạo bằng cương lĩnh, chiến lược, các định hướng về chính sách và chủ trương lớn; bằng công tác tuyên truyền, thuyết phục, vận động, tổ chức, kiểm tra, giám sát và bằng hành động gương mẫu của đảng viên…”
Như vậy, có thể nói tư tưởng nhân văn Hồ Chí Minh thể hiện xuyên suốt từ Đường Kách mệnh đến các Cương lĩnh, đường lối từng thời kỳ, mà nội dung bao trùm và cốt lõi là chủ nghĩa nhân văn Việt Nam xã hội chủ nghĩa, có giá trị bền vững, tiếp tục thúc giục, soi sáng con đường cách mạng Việt Nam. Trong quá trình cách mạng dưới sự lãnh đạo của Đảng, không phải không có những sai lầm nhưng đều đã được Trung ương kiểm điểm sâu sắc; suy cho cùng các chủ trương sai lầm đó hoàn toàn trái ngược với tư tưởng nhân văn của Người. Tư tưởng nhân văn Việt Nam xã hội chủ nghĩa có giá trị nhân loại hết sức hấp dẫn mà nhiều nhà tư tưởng và chính khách đã đánh giá và nâng thành “chủ nghĩa nhân văn Hồ Chí Minh”(1). Đại tướng Võ Nguyên Giáp đã từng khẳng định, tư tưởng nhân văn Hồ Chí Minh “là chủ nghĩa nhân văn khoa học, hiện thực và cách mạng. Người ta thường cho rằng Hồ Chí Minh là một nhà triết học hành động, thì cũng có thể nói nhà nhân văn Hồ Chí Minh là một nhà nhân văn hành động, hành động nhằm giải phóng con người”. Đây là một nhận định hết sức xác đáng để càng khẳng định tư tưởng “vì con người”, “cho con người” của Hồ Chí Minh xuyên suốt trong cả cuộc đời hoạt động của Người.
---------------------------------------------------
(1) Tham khảo thêm Về chủ nghĩa nhân văn Hồ Chí Minh của Thành Duy, NXB Chính trị quốc gia, 2008; Chủ nghĩa duy vật nhân văn và định hướng nhân văn của sự phát triển xã hội của Hồ Bá Thâm, Nhà xuất bản Văn hóa - Thông tin, 2005.  

Nguồn tin: www.hcmcpv.org.vn
Đánh giá bài viết
Tổng số điểm của bài viết là: 0 trong 0 đánh giá
Click để đánh giá bài viết