Kiên trì, đổi mới và phát triển sáng tạo chủ nghĩa Mác – Lênin

Thứ hai - 10/02/2014 10:59 | Nguyễn Thanh Phong
Hiện nay ở nước ta rộ lên một số ý kiến bác bỏ chủ nghĩa Mác – Lênin. Nhìn chung các ý kiến này đều so sánh với thực tiễn thất bại của phong trào và mô hình của “chủ nghĩa xã hội”, từ đó khẳng định chủ nghĩa Mác – Lênin sai lầm từ gốc, hoặc đã hoàn toàn lỗi thời nên kìm hãm sự phát triển của xã hội, cần phải loại bỏ… Họ bám vào quan niệm chủ nghĩa xã hội theo mô hình cũ, tập trung, quan liêu, bao cấp và đấu tranh giai cấp, để bác bỏ chủ nghĩa Mác – Lênin. Và họ cho rằng, khi thực hiện công cuộc đổi mới như ở nước ta hiện nay là đã xa rời chủ nghĩa Mác – Lênin, vậy thì, Đảng Cộng sản Việt Nam giương cao ngọn cờ này làm gì?
Chúng ta nên nhận thức về vấn đề này như thế nào?
1. Điều quan trọng dễ nhận thấy là, đa số những người có ý kiến trên ít nhiều đã có nghiên cứu chủ nghĩa Mác – Lênin, nhưng khi phân tích về vấn đề này họ lại chỉ đơn giản hóa vấn đề rằng khi một mô hình đã thất bại chứng tỏ học thuyết để xây dựng mô hình đó sai, lạc hậu.
Không kể động cơ chống phá sự nghiệp cách mạng ở Việt Nam của một số người, thì đa số ở họ không phân tích cụ thể, sâu sắc, biện chứng giữa lý luận và thực tiễn để tìm những nguyên nhân thực sự của những vấn đề cụ thể theo phương pháp luận của logic biện chứng, mà chủ yếu là quy nạp theo logic hình thức. Họ cũng không xem xét quan hệ biện chứng giữa chủ thể nhận thức, khách thể, đối tượng nhận thức và hoàn cảnh, bối cảnh nhận thức với tất cả mặt tích cực, tiêu cực từ động cơ nhận thức – hành động, kinh nghiệm, tiềm thức… của nó như thế nào. Họ cũng không làm rõ biện chứng của quá trình nhận thức chân lý thông qua những hạn chế và sai lầm để ngày càng đi đến nhận thức chính xác hơn, toàn diện và cụ thể hơn. Họ thiếu phép biện chứng, thừa phép siêu hình, cực đoan, phá bỏ.
Chẳng hạn, họ không chú ý điều sau: Khi Mác và Ăngghen dự báo và đề cập về “chủ nghĩa xã hội hiện đại” (từ của Mác và Ăngghen, tức chủ nghĩa xã hội hậu tư bản đã phát triển cao) là để phân biệt với chủ nghĩa xã hội cổ truyền, nguyên thủy tiền tư bản; hoặc “chủ nghĩa xã hội khoa học” là để phân biệt với các loại/trào lưu chủ nghĩa xã hội phản động, không tưởng, tiểu tư sản, phong kiến… khác. Nhưng khi vận dụng tư tưởng về chủ nghĩa xã hội hiện đại, chủ nghĩa xã hội khoa học của chủ nghĩa Mác vào thực tiễn ở các nước tiền tư bản hoặc chủ nghĩa tư bản mới phát triển…, các nhà cách mạng ở đây đã áp dụng nó một cách giáo điều, duy ý chí, thoát ly hoàn cảnh lịch sử của chủ nghĩa xã hội hiện đại, chủ nghĩa xã hội khoa học. Họ quên lời dặn của Mác và Ăngghen khi nêu ra và nhắc nhở rằng, khi vận dụng phải tính đến trình độ phát triển và hoàn cảnh cụ thể.
Hơn nữa, chính môi trường tiểu sản xuất, gia trưởng, phong kiến ở các nước này đã ăn sâu vào tiềm thức cộng đồng, nhưng người cách mạng khi nắm chính quyền đã không thắng nổi “con ma” truyền thống này, bị nó làm tha hóa thành “quan cách mạng”. Bệnh đặc quyền, đặc lợi, giáo điều, nôn nóng, duy ý chí và tư duy giản đơn, thiếu biện chứng cùng với những thiết chế lập nên mang tính tập trung, bao cấp, phản dân chủ và nền kinh tế phi thị trường… đã làm cho các đảng viên cộng sản/công nhân ở đây tha hóa, suy thoái. Chính với trình độ phát triển còn thấp, và những tư tưởng lạc hậu ấy đã làm sai lạc các quan niệm của Mác và Ăngghen về chủ nghĩa xã hội hiện đại, chủ nghĩa xã hội khoa học. Chẳng hạn, họ đã công hữu hóa tư liệu sản xuất, kiểu vô chủ, một cách tràn lan. Họ thoát ly và đố kỵ với chủ nghĩa tư bản, cứ làm khác chủ nghĩa tư bản là chủ nghĩa xã hội. Nhưng là chủ nghĩa xã hội nào, chủ nghĩa xã hội hiện đại đứng trên vai chủ nghĩa tư bản, kế thừa chủ nghĩa tư bản, hay chủ nghĩa xã hội công xã nông thôn, không biết gì về văn minh tư bản chủ nghĩa đã tạo ra...
2. Thực tiễn bao giờ cũng là tiêu chuẩn của chân lý, biết sai đúng hay thiếu sót như thế nào. Thực tiễn luôn có những vấn đề mới nảy sinh, nên nó cũng cho ta bài học phải điều chỉnh lý luận, cụ thể hóa, hoặc thay đổi hẳn, nhất là những luận điểm gắn trực tiếp với các trình độ phát triển kinh tế xã hội và hoàn cảnh dân tộc, quốc gia.
Chẳng hạn, khi dự báo về chủ nghĩa xã hội hậu tư bản, Mác và Ăngghen đã dự báo về chủ nghĩa xã hội này là không còn kinh tế thị trường, không còn chế độ tư hữu và giai cấp… khi nó trở nên lỗi thời thì đó là dự báo xa, khái quát cho chủ nghĩa cộng sản tương lai, nhưng khi đi vào thực hiện chủ nghĩa xã hội, nhất là ở trình độ tiền tư bản hay chủ nghĩa tư bản còn thấp, thì chính Lênin đã thay đổi cơ bản quan niệm về chủ nghĩa xã hội (quan niệm về chính sách kinh tế mới), chấp nhận kinh tế hàng hóa, kinh tế tư nhân như là những động lực của sự phát triển.
Hoặc khi Mác và Ăngghen nói về đấu tranh giành chính quyền bằng bạo lực cách mạng, đập tan nhà nước tư sản, nhưng khi chủ nghĩa tư bản đã vượt qua thời kỳ chủ nghĩa tư bản công nghiệp cơ khí, có những cải cách dân chủ, đang có nhiều tiềm năng phát triển, thì các ông lại chủ trương đấu tranh nghị trường, chuẩn bị lực lượng, rèn luyện phương pháp đấu tranh… Chính Ăngghen đã nhấn mạnh, cái cần nắm vững là phương pháp luận của chủ nghĩa Mác chứ không phải ở những luận điểm cụ thể hay chỉ dẫn cụ thể. Vấn đề là ở chỗ phải giải quyết vấn đề đặt ra bằng tư duy trí tuệ đương thời.
3. Nhưng, dù thực tiễn thế giới có thể thay đổi như thế nào chăng nữa, thì phương pháp luận phổ biến của chủ nghĩa Mác – Lênin vẫn có ý nghĩa bất biến, có thể làm phong phú thêm, nhưng nó là cái bền vững, bất biến để ứng vạn biến. Chủ nghĩa, học thuyết nhiều nhưng đến nay vẫn chưa có học thuyết, chủ nghĩa nào có phương pháp luận biện chứng toàn diện, khách quan và khoa học về sự phát triển một cách cơ bản như chủ nghĩa Mác – Lênin, một chủ nghĩa trên cơ sở phát triển các quy luật phổ biến nhất của vũ trụ và nhất là của sự tiến hóa lịch sử xã hội ở tầm nhân loại, toàn cầu. Ngay khi chủ nghĩa hậu hiện đại ra đời nhấn mạnh phương pháp luận bối cảnh để nhận thức chân lý, nhưng cũng từ chính chủ nghĩa Mác – Lênin đã làm nổi bật phương pháp luận phân tích tình hình cụ thể như là linh hồn sống của chủ nghĩa Mác.
Chủ nghĩa Mác – Lênin cũng cho ta thấy đã làm rõ một xu hướng, phương hướng vận động lịch sử nhân loại vận động từ chủ nghĩa tư bản tiến lên chủ nghĩa xã hội, chủ nghĩa cộng sản (cộng đồng). Nắm vững chủ nghĩa Mác – Lênin, là nắm vững phương hướng, xu thế này, như một tư tưởng bất biến, còn lịch sử, thực tiễn luôn luôn phong phú, phức tạp, phi tuyến tính…nên phải lấy cái bất biến này ứng vạn biến, tức là phải đổi mới tư duy lý luận, phải sáng tạo rất nhiều, nếu không sẽ lạc hậu với cuộc sống và thất bại, như bài học lịch sử của phong trào mô hình chủ nghĩa xã hội hiện thực ở thế kỷ XX đã chỉ rõ.
Nhìn sang các nước tư bản phát triển, ta thấy rõ hơn tinh thần chủ nghĩa xã hội vẫn sống, vẫn thu hút sự quan tâm và kỳ vọng của người dân Mỹ nhất là lớp trẻ. Tờ The Huffington Post (ngày 3-1-2012) đưa tin, Trung tâm nghiên cứu Pew của Mỹ công bố kết quả khảo sát cho thấy, 49% số người độ tuổi từ 18 - 29 có quan điểm tích cực đối với chủ nghĩa xã hội, trong khi chỉ có 43% không ủng hộ chủ nghĩa xã hội. Kết quả khảo sát lần này trái ngược với cuộc khảo sát tương tự do Pew thực hiện vào tháng 5-2010 (43% ủng hộ chủ nghĩa xã hội, 49% phản đối). Theo báo chí Mỹ, nền kinh tế thị trường chủ nghĩa tư bản của Mỹ yếu kém trong vài năm qua làm tỷ lệ thất nghiệp tăng cao, an sinh xã hội giảm sút… có thể là nguyên nhân dẫn đến sự chán nản của giới trẻ đối với chủ nghĩa tư bản. Đó là điều mà những người phản đối chủ nghĩa xã hội và chủ nghĩa Mác – Lênin không biết hay cố tình lờ đi.
4. Thế giới ngày nay (cả về hiện thực xã hội và trí tuệ) đã có nhiều thay đổi lớn vượt xa thời Mác, Ăngghen, Lênin.
Chủ nghĩa tư bản ngày nay là chủ nghĩa tư bản hiện đại (dựa trên công nghệ thông tin, sinh học gen, vũ trụ, tự động hóa cao, tri thức…) chứ không phải ở trình độ trung bình (dựa trên công nghiệp cơ khí) như trước. Chủ nghĩa tư bản hiện đại đang nảy sinh nhiều nhân tố, hình thức xã hội chủ nghĩa, những lực lượng mới trong lòng nó khác xa sự hình dung về chủ nghĩa xã hội trước đây. Trong đó đáng chú ý là hình thức kinh tế cổ phần của người lao động, hay lực lượng công nhân tri thức, hoặc các chế độ phúc lợi, an sinh xã hội, hình thức dân chủ, công khai…
Ngày nay, xu thế toàn cầu hóa, hội nhập quốc tế đã làm thay đổi quan niệm về chủ nghĩa quốc tế, về điều kiện để các quốc gia còn kém phát triển lựa chọn con đường phát triển phi truyền thống, con đường “phi tư bản” (bỏ qua chế độ tư bản chủ nghĩa) như thế nào. Xây dựng chủ nghĩa xã hội ngày nay phải trên nền tảng thực tiễn và trình độ văn minh đương đại toàn cầu hóa: hòa bình – hợp tác và phát triển.
Điều này càng chứng tỏ rằng, chỉ có đứng trên vai chủ nghĩa tư bản hiện đại mới có chủ nghĩa xã hội hiện đại. Và chủ nghĩa xã hội hiện đại phải là chủ nghĩa xã hội tự nó bao hàm xu thế toàn cầu hóa, hội nhập quốc tế toàn diện, trở thành chủ nghĩa xã hội toàn cầu hóa.
Chúng ta đang có lợi thế do thế giới đương đại mang lại và cả những bài học ấu trĩ, giản đơn, giáo điều về những thất bại, không thành công trong xây dựng chủ nghĩa xã hội hiện thực để đổi mới tư duy lý luận hơn nữa. Từ đó dứt khoát phải tiếp tục loại bỏ những nhận thức, tư duy, luận điểm đã lỗi thời… Như vậy, chủ nghĩa Mác – Lênin tự bản thân nó có nhu cầu tự đổi mới và phát triển sáng tạo.
5. Chính sự nghiệp đổi mới, cải cách hiện nay ở nước ta và sự tìm kiếm các mô hình chủ nghĩa xã hội mới ở một số nước trên thế giới không phải là xa rời bản chất, phương pháp luận của chủ nghĩa Mác – Lênin với tinh thần vừa kiên trì bản chất, phương pháp luận đó vừa đổi mới các luận điểm liên quan tới xây dựng chủ nghĩa xã hội hiện đại, xuất phát từ trình độ kinh tế xã hội và thực tiễn từng nước. Thế nhưng những người phản đối vẫn bám vào luận điểm cũ rằng, kinh tế tư nhân và kinh tế thị trường là trái với chủ nghĩa xã hội. Họ không hiểu rằng một xã hội ở trình độ còn thấp thì phát triển kinh tế thị trường và kinh tế tư nhân là tất yếu, điều mà trước đây những người cộng sản cũng hiểu sai, nay đã sửa chữa. Với quan niệm cũ, sai lạc về chủ nghĩa xã hội, thì mới có thể kết luận sai lầm, hoặc cố ý (không hiểu), rằng sự nghiệp đổi mới hiện nay là xa rời, “phản bội” lại chủ nghĩa Mác – Lênin, chủ nghĩa xã hội khoa học.
Chúng ta cần tiếp tục xây dựng chủ thuyết mới cho sự nghiệp hiện đại hóa, xây dựng, phát triển chủ nghĩa xã hội mang bản sắc Việt Nam, trên nền tảng phương pháp luận khoa học, sáng tạo, dân chủ, nhân văn của chủ nghĩa Mác – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, tiếp thu tinh hoa văn hóa dân tộc và nhân loại ngày nay. Điều đó cũng là vừa trung thành vừa đổi mới vừa phát triển sáng tạo chủ nghĩa Mác – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, xây dựng hệ tư tưởng tiên tiến, hệ giá trị nhân văn mới cho sự hình thành trí tuệ và nhân tâm Việt Nam hiện đại đủ sức tạo nên sức mạnh tinh thần, không gian văn hóa thúc đẩy sự nghiệp xây dựng đất nước và xã hội vì dân giàu nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh.
Đường lối của Đảng ta từ khi đổi mới đến nay đã từng bước làm sáng tỏ các đặc trưng và mô hình chủ nghĩa xã hội đổi mới và tiến trình từng bước tiến lên chủ nghĩa xã hội, dù đó là quá trình khá lâu dài. Thành quả của sự nghiệp đổi mới ở nước ta thật sự có ý nghĩa lịch sử và được cộng đồng thế giới đánh giá cao. Đó chính là vừa kiên trì vừa đổi mới, vừa vận dụng linh hoạt, phát triển sáng tạo chủ nghĩa Mác – Lênin.
Hữu khuynh, hay tả khuynh, đi ngược lại xu thế, trào lưu của thế giới ngày nay, đi ngược lại quy luật tiến hóa, làm trái với ý chí, nguyện vọng của nhân dân là suy thoái trong cả tư duy khoa học và trong tư tưởng chính trị. Chủ nghĩa Mác – Lênin trong sự vận động cả lý thuyết và hiện thực cũng phải vượt lên sự tha hóa, suy thoái ấy, bám chặt vào cuộc sống thực tiễn và dòng tiến hóa khoa học, văn hóa nhân loại… thì mới có sức sống và hữu ích.
Tiếp tục phát triển chủ nghĩa Mác – Lênin, không giáo điều, không duy ý chí, đó là bệ phóng cho sự nghiệp giải phóng và sáng tạo trí tuệ, nhân tâm dân tộc, trở thành kim chỉ nam cho suy nghĩ và hành động có hiệu quả của mỗi chúng ta.
Tác giả bài viết: TS. HỒ BÁ THÂM
Nguồn tin: www.hcmcpv.org.vn
Đánh giá bài viết
Tổng số điểm của bài viết là: 0 trong 0 đánh giá
Click để đánh giá bài viết