Nước Mỹ và mối quan tâm châu Á trong năm 2014

Thứ sáu - 07/02/2014 04:02 | Nguyễn Thanh Phong
TCCSĐT - Năm 2013, chính quyền Tổng thống Mỹ Ba-rắc Ô-ba-ma vấp phải nhiều khó khăn trong việc triển khai chính sách chuyển trọng tâm chiến lược sang châu Á - Thái Bình Dương. Cuộc “đấu đá” nội bộ nước Mỹ khiến ông chủ Nhà Trắng không thể toàn tâm toàn ý theo đuổi chiến lược đối ngoại mới đầy tham vọng đã đưa ra hồi năm 2009. Trong khi đó, chính tại khu vực này cũng chứng kiến những biến động dữ dội, các diễn biến căng thẳng, đối đầu. Tất cả khiến cho mối quan tâm về châu Á của nước Mỹ trong năm 2014 trở nên bộn bề hơn.
Năm 2013 - khó khăn, căng thẳng, đối đầu

Nước Mỹ bắt đầu năm 2013 bằng ánh hào quang tái đắc cử nhiệm kỳ thứ hai của Tổng thống Ba-rắc Ô-ba-ma, với kỳ vọng tiếp tục thực hiện “giấc mơ dang dở” là thúc đẩy đà phục hồi và tăng trưởng kinh tế, đồng thời củng cố vị thế và ảnh hưởng của nước Mỹ trên phạm vi toàn cầu. Tuy nhiên, trong suốt 12 tháng, người dân Mỹ luôn phải chứng kiến những cuộc “đấu đá” quyền lực không khoan nhượng, kéo dài giữa Đảng Cộng Hòa nắm đa số ghế tại Hạ viện với Đảng Dân chủ khống chế Thượng viện, dẫn tới sự bế tắc trong hầu hết các quyết sách đối nội. 

Sự chống đối của phe Cộng hòa tại Quốc hội đối với chính quyền của Đảng Dân chủ dẫn tới hậu quả là ngân sách tài khóa năm 2013 bị tự động cắt giảm 85 tỷ USD, gây nhiều khó khăn cho đà phục hồi kinh tế. Những căng thẳng trên còn khiến một bộ phận công sở chính phủ liên bang lần đầu tiên trong vòng 17 năm qua đã phải đóng cửa 16 ngày, buộc hàng trăm nghìn nhân viên phải nghỉ việc không lương, trong khi quốc gia bị đẩy tới bờ vực vỡ nợ do Bộ Tài chính không còn quyền vay tiền chi tiêu. Cuộc tranh giành quyền lực kéo dài này khiến cử tri Mỹ thất vọng, quy trách nhiệm cho cả hai phe. Điều này cũng khiến tỷ lệ cử tri ủng hộ Tổng thống B. Ô-ba-ma tụt xuống chỉ còn 43%, trong khi tỷ lệ phản đối lên tới 55%. Đây là sự ủng hộ thấp chưa từng có mà người dân Mỹ dành cho một tổng thống sau 5 năm cầm quyền. 

Năm 2013, Chính quyền Ô-ba-ma tiếp tục triển khai các bước cụ thể về chính trị - ngoại giao, an ninh - quân sự và kinh tế - thương mại để chuyển trọng tâm chiến lược sang khu vực châu Á - Thái Bình Dương, nơi được xác định gắn liền với tương lai và sự thịnh vượng của nước Mỹ trong thế kỷ XXI. Trong sự chuyển dịch chiến lược này, Đông Nam Á được xác định như một trụ cột với hàng loạt chuyến thăm của các quan chức cấp cao, gồm Phó Tổng thống Giô Bi-đen, Ngoại trưởng Giôn Ke-ry, Bộ trưởng Quốc phòng Chắc Ha-gen, Bộ trưởng Tài chính Giắc Liu và Đại diện thương mại Mai-cơn Phro-man. Thế nhưng, vào phút chót, Tổng thống Ô-ba-ma đã phải hủy chuyến thăm Đông Nam Á do bận phải ở lại giải quyết cuộc tranh cãi về trần nợ công và ngân sách liên bang.

Thực tế là, giới chức Mỹ ngay những tuần đầu tiên của năm 2013 đã phải đối mặt những diễn biến trên bán đảo Triều Tiên, đặc biệt việc xúc tiến thử hạt nhân của lãnh đạo Kim Jong-un. Không chỉ gây ra phản ứng gay gắt từ cộng đồng quốc tế, các vụ thử hạt nhân khiến bán đảo không còn được bình yên khi trở thành “chất xúc tác” biến khu vực nóng như chảo lửa với dày đặc các cuộc tập trận hải quân, không quân, bộ binh của các bên liên quan. Căng thẳng trên bán đảo Triều Tiên leo thang đến mức có những dự tính một viễn cảnh tồi tệ xảy ra: chiến tranh và hủy diệt. Sau khi “điểm nóng” trên bán đảo Triều Tiên hạ nhiệt, vấn đề tranh chấp chủ quyền lãnh hải lại “dậy sóng”. Việc Trung Quốc đơn phương tuyên bố “vùng nhận diện phòng không” trên biển Hoa Đông (ECSADIZ) chồng lấn lên chủ quyền của cả 2 nước Nhật Bản và Hàn Quốc, khiến không chỉ 2 nước phản đối quyết liệt mà thế giới cũng tỏ ra quan ngại sâu sắc.

Năm 2013 cũng ghi dấu lần đầu tiên sau nhiều thế kỷ, chi tiêu quân sự tại châu Á đã vượt châu Âu. Điển hình là cuộc chạy đua vũ trang châu Á nổi lên với thế "chân kiềng" Trung Quốc - Nhật Bản - Ấn Độ. Trung Quốc tuyên bố tăng 11,2% ngân sách quốc phòng trong năm 2013. Ấn Độ tăng gấp ba chi tiêu quân sự trong 10 năm qua, công bố chi tiêu tăng 14%. Nhật Bản cũng tuyên bố tăng cường chi tiêu quân sự - lần tăng ngân sách quốc phòng đầu tiên của nước này trong 11 năm qua. Các chính phủ trong khu vực châu Á - Thái Bình Dương liên tục thông tin về việc nâng cấp, mua sắm và trang bị hệ thống vũ khí hiện đại, tên lửa đạn đạo, hạt nhân, tàu ngầm, tàu chiến, tàu sân bay cùng nhiều khí tài khác. Ô-xtrây-li-a, In-đô-nê-xi-a, Nhật Bản, Ma-lai-xi-a, Xin-ga-po, Hàn Quốc, Thái Lan và một số nước Đông Nam Á khác đều đang rất mạnh tay đầu tư cho lĩnh vực quốc phòng. Theo thống kê của Viện Nghiên cứu hòa bình quốc tế tại Stốc-hôm (SIPRI), những quốc gia nhập khẩu vũ khí lớn nhất thế giới trong 5 năm qua tất cả đều ở châu Á, đó là: Ấn Độ, Trung Quốc, Pa-ki-xtan, Hàn Quốc và Xin-ga-po.

Năm 2014 - thách thức và bề bộn

Cố vấn An ninh quốc gia Mỹ Su-san Rai những ngày cuối năm 2013 xác nhận rằng, chuyến công du châu Á sắp tới của Tổng thống Mỹ sẽ diễn ra vào tháng 4-2014 nhằm củng cố hơn nữa mối quan hệ của Mỹ với khu vực châu Á – Thái Bình Dương. Dù bà Rai không cho biết cụ thể ông Ô-ba-ma sẽ đến thăm quốc gia nào, nhưng có thể dự đoán chương trình nghị sự của Tổng thống Mỹ trong chuyến công du châu Á sắp tới tập trung vào một số nội dung chính:

Thứ nhất, với sự tham gia của Nhật Bản cùng nhiều nước Đông Nam Á mà không có Trung Quốc, Hiệp định Đối tác xuyên Thái Bình Dương (TPP) được chính quyền Ô-ba-ma coi là một trong những trụ cột trong chính sách chuyển hướng về châu Á của Mỹ. Nếu thành công, TPP sẽ tập hợp một nhóm các nền kinh tế Thái Bình Dương có chung chí hướng và tự do hóa thương mại theo hướng có thể giúp tăng tính cạnh tranh cho doanh nghiệp Mỹ ở khu vực. Khi vòng đàm phán thứ 20 về TPP tại Xin-ga-po kết thúc ngày 10-12-2013 không đạt được kết quả như mong đợi, nhiều người cho rằng, những bất đồng nội bộ tại Mỹ, đối tác quan trọng nhất trong đàm phán TPP, có thể đã là một trong những nguyên nhân chính. Đối với giới quan sát, thất bại của vòng đàm phán Xin-ga-po có thể nhìn thấy từ trước. Oa-sinh-tơn đã nuôi tham vọng hoàn tất thương lượng TPP trước ngày 31-12-2013. Tuy nhiên, mục tiêu đó đã không thành, cuộc đàm phán TPP đã không thể hoàn tất trước năm 2014 như nhiều nước mong muốn. Đây tiếp tục là một cú đánh vào uy tín vốn đang xuống rất thấp của Tổng thống Ô-ba-ma tại chính nước Mỹ .Vì thế, TPP sẽ là một trọng tâm của ông trong chuyến công du châu Á năm 2014.

Thứ hai, Tổng thống Ô-ba-ma có thể sẽ dừng chân ở Bắc Kinh và hội đàm với Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình. Trong khi nhà lãnh đạo nền kinh tế lớn thứ hai thế giới tìm cách thúc đẩy ý tưởng về một “kiểu quan hệ cường quốc mới”, phản ứng của Mỹ cho tới nay khá mờ nhạt. Oa-sinh-tơn đã giữ im lặng về vấn đề này. Bất chấp việc Trung Quốc đang nói về việc thiết lập một kiểu quan hệ cường quốc mới và tìm kiếm quan hệ đôi bên cùng có lợi, trong khi Tổng thống Mỹ cũng mong muốn thúc đẩy quan hệ hòa bình, song căng thẳng dường như là khó tránh. 

Ngay trong ngày đầu tiên của năm 2014, khi 2 nước kỷ niệm 35 năm ngày thiết lập quan hệ ngoại giao, Tổng lãnh sự Trung Quốc tại San Phran-xi-xcô đã bị phóng hỏa. Dù Bộ Ngoại giao Mỹ bày tỏ “lấy làm tiếc”, nhưng báo giới Trung Quốc tỏ rõ sự phẫn nộ và chỉ trích nhà chức trách Mỹ đã không thực hiện đầy đủ trách nhiệm bảo vệ cơ quan ngoại giao nước này. Và thậm chí sẽ lại có nhiều sự cố trên biển hơn, giống như vụ suýt va chạm của tàu USS Cowpens, tranh chấp thương mại và các khối thương mại mới, hay những cáo buộc do thám lẫn nhau từ cả hai bên. Do vậy, quan hệ Trung - Mỹ trong năm 2014 dự kiến sẽ căng thẳng hơn, cạnh tranh hơn với nhiều tuyên bố thẳng thừng từ cả hai phía. Để bảo đảm mâu thuẫn không trở thành nguy cơ an ninh cho khu vực, 2 nước cần cam kết giải quyết bất đồng một cách hòa bình, tránh hành động đơn phương làm thay đổi cân bằng quyền lực và tăng cường hợp tác trong các vấn đề khu vực. 

Thứ ba, chắc chắn Tổng thống Mỹ sẽ phải dành sự quan tâm lớn cho việc tạo dựng lại hình ảnh với Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN). Một sự kiện đáng chú ý trong năm 2013 nhưng có ý nghĩa quan trọng đối với năm 2014, đó là vòng đối thoại chính thức đầu tiên của Trung Quốc với 10 nước Đông Nam Á ở tỉnh Giang Tô về Bộ Quy tắc ứng xử của các bên ở Biển Đông (COC). Trước đó, phát biểu tại Quốc hội In-đô-nê-xi-a, Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình kêu gọi thiết lập một cộng đồng Trung Quốc - ASEAN “cùng chia sẻ vận mệnh”. Ông cũng tiết lộ kế hoạch xây dựng “Con đường tơ lụa trên biển trong thế kỷ XXI” thông qua việc tăng cường thương mại Trung Quốc - ASEAN lên tới 1.000 tỷ USD từ nay đến năm 2020 và cam kết cấp 15.000 suất học bổng 3 - 5 năm trong năm 2014. Một chi tiết khác cũng đáng lưu tâm, trong số 1.200 tập đoàn tham dự hội nghị các giám đốc điều hành (CEO) của APEC diễn ra ở Ba-li (In-đô-nê-xi-a), thì hơn 1/4 số này đến từ Trung Quốc, thể hiện sự tự hào về sức mạnh kinh tế của nước này. Trong khi đó, dễ nhận thấy hơn cả là tác động của việc Tổng thống Ô-ba-ma vắng mặt tại Hội nghị cấp cao diễn đàn Hợp tác Kinh tế châu Á - Thái Bình Dương (APEC) ở Ba-li và tại Hội nghị cấp cao ASEAN ở Bru-nây tháng 10-2013. Sự việc trên được cho là đã “kéo lùi” chính sách xoay trục sang châu Á, khiến các nước châu Á - đang chứng kiến sự rối loạn tại Quốc hội Mỹ đối với chính sách an sinh xã hội của chính quyền - cảm thấy hoang mang trước cách thức vận hành của nền dân chủ Mỹ và làm dấy lên những hoài nghi về khả năng và tinh thần sẵn sàng của Mỹ với tư cách là cường quốc chủ đạo trong khu vực được xem là trung tâm của địa chính trị thế giới thế kỷ XXI. 

Chia tay năm 2013 nhiều lo âu trong vấn đề đối nội và khó khăn trong đối ngoại, nước Mỹ bước vào năm 2014 với không ít thách thức. Mặc dù vậy, trong bài diễn văn cuối cùng của năm, Tổng thống Ba-rắc Ô-ba-ma vẫn hy vọng nước Mỹ sẽ có những bước đột phá trong năm mới 2014. Ông bày tỏ mong muốn “năm 2014 cần phải là một năm của hành động”, và có thể nhà lãnh đạo này sẽ có những bước đi táo bạo trong việc triển khai chính sách xoay trục, điều chắc chắc sẽ đưa đến những tác động lớn đối với diện mạo chính trị - quân sự - kinh tế của khu vực./.



Sơn Nam
 


Nguồn tin: www.tapchicongsan.org.vn
Đánh giá bài viết
Tổng số điểm của bài viết là: 5 trong 1 đánh giá
Click để đánh giá bài viết