Phát huy lao động sáng tạo của đội ngũ trí thức trong các trường đại học hiện nay

Chủ nhật - 09/02/2014 22:31 | Nguyễn Thanh Phong
TCCSĐT - Trí thức là lực lượng nòng cốt để truyền bá tri thức, góp phần quan trọng thúc đẩy tiến bộ xã hội. Hiện nay, trước yêu cầu hội nhập và phát triển của đất nước, việc phát huy lao động sáng tạo của đội ngũ trí thức trong các trường đại học đang trở nên bức thiết, đòi hỏi nhiều giải pháp tích cực và đồng bộ.
Quan điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam đối với đội ngũ trí thức 


Sinh thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã từng khẳng định sự nghiệp cách mạng dân tộc rất cần trí thức. Người đã tìm thấy mối quan hệ biện chứng và sức mạnh của khối đại đoàn kết công - nông - trí thức. Trong kháng chiến cũng như trong thời kỳ kiến quốc, mối liên minh này chính là sức mạnh nội sinh, là động lực quan trọng để đẩy nhanh tiến trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước. Chính vì hiểu rõ vai trò quan trọng của đội ngũ trí thức và nhân tài Việt Nam nên vấn đề trí thức và nhân tài đã được Bác Hồ quan tâm từ rất sớm. Ngay từ những ngày đầu của cuộc cách mạng, trong suốt hai cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp và đế quốc Mỹ, Bác luôn nhắc nhở toàn Đảng, toàn dân phải chăm lo đào tạo cán bộ cách mạng cho đời sau, phải thu hút những trí thức có tài, có tâm phụng sự cho đất nước. 

Từ khi thành lập đến nay, Đảng ta luôn khẳng định vai trò quan trọng của đội ngũ trí thức. Đây là nguồn vốn trí tuệ quý giá của dân tộc, của Đảng và cách mạng; là động lực trong công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Trước yêu cầu của sự nghiệp đổi mới, Đảng ta xác định việc quy tụ đội ngũ trí thức trong khối đại đoàn kết toàn dân cũng như phát huy lao động sáng tạo của lực lượng này đóng vai trò then chốt góp phần đưa đất nước phát triển. Hội nghị lần thứ bảy Ban Chấp hành Trung ương khóa X đã ra Nghị quyết số 27 về “Xây dựng đội ngũ trí thức trong thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước”, nêu rõ trí thức Việt Nam là lực lượng lao động sáng tạo đặc biệt quan trọng trong tiến trình đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước và hội nhập quốc tế, xây dựng kinh tế tri thức, phát triển nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc; đồng thời khẳng định sự nghiệp xây dựng đội ngũ trí thức vững mạnh là trực tiếp nâng tầm trí tuệ của dân tộc, sức mạnh của đất nước, nâng cao năng lực lãnh đạo của Ðảng và chất lượng hoạt động của hệ thống chính trị. Ðầu tư xây dựng đội ngũ trí thức là đầu tư cho phát triển bền vững. 

Hằng năm, đội ngũ trí thức nước ta được bổ sung mới chủ yếu từ số sinh viên tốt nghiệp đại học. Bởi thế, ngành giáo dục đại học mà căn cốt là lực lượng trí thức, cán bộ quản lý, nghiên cứu, giảng dạy có vai trò trực tiếp nhất đối với việc phát triển đội ngũ trí thức nước ta. Đảng ta đã khẳng định: “Đối với trí thức, điều quan trọng nhất là bảo đảm quyền tự do sáng tạo; đánh giá đúng năng lực và tạo điều kiện cho năng lực được sử dụng đúng và phát triển”(1), đồng thời cần “có cơ chế, chính sách và biện pháp đúng đắn nhằm khuyến khích và tạo điều kiện thuận lợi cho cán bộ khoa học, cán bộ kỹ thuật phát huy lao động sáng tạo, hướng về cơ sở sản xuất, về các địa bàn kinh tế đang cần sự có mặt của họ. Đảng và Nhà nước cố gắng tạo những điều kiện thuận lợi để những người làm công tác khoa học, kỹ thuật hoạt động có kết quả”(2). Tư tưởng coi trọng đào tạo, bồi dưỡng nhân tài, trí thức của Đảng ta cũng xuất phát từ truyền thống hiếu học, tôn sư trọng đạo, truyền thống quý trọng hiền tài của dân tộc ta.

Đội ngũ trí thức Việt Nam đã và đang không ngừng lớn mạnh. Hiện nay, nước ta có hơn 1 triệu người có trình độ đại học và sau đại học, trong đó có hàng vạn cán bộ có trình độ tiến sĩ, thạc sĩ, nhiều nhà khoa học được đánh giá cao trong khu vực và trên thế giới. Tuy nhiên, bên cạnh những thành tựu đạt được thì đội ngũ trí thức trong các trường đại học nước ta hiện nay còn một số hạn chế, yếu kém, chưa phát huy hết năng lực sáng tạo, chưa đáp ứng được yêu cầu của sự nghiệp đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước. Những cán bộ khoa học, chuyên gia giỏi trong lĩnh vực kinh tế, khoa học, kỹ thuật và công nghệ không nhiều. Lực lượng trí thức trong các ngành khoa học xã hội nhân văn, nhất là đội ngũ lý luận chính trị còn rất thiếu. Trình độ ngoại ngữ của đội ngũ trí thức trong các trường đại học còn hạn chế, khó đáp ứng yêu cầu mở rộng giao lưu và hợp tác quốc tế, khó tiếp cận kho tàng tri thức phong phú của nhân loại. Đã xuất hiện tâm lý hoang mang dao động, giảm sút niềm tin vào chủ nghĩa xã hội ở một bộ phận trí thức. Một bộ phận trí thức trong các trường đại học thoái hóa, biến chất về đạo đức, lối sống, có những biểu hiện tự do vô chính phủ, dân chủ cực đoan, ảnh hưởng nghiêm trọng đến hình ảnh của người trí thức chân chính. Đánh giá những hạn chế này, trong Nghị quyết Hội nghị lần thứ bảy Ban Chấp hành Trung ương khóa X, Đảng ta khẳng định: “Một bộ phận trí thức, kể cả người có trình độ học vấn cao còn thiếu tự tin, e ngại, sợ bị quy kết về quan điểm, né tránh những vấn đề có liên quan đến chính trị. Một số giảm sút đạo đức nghề nghiệp, thiếu ý thức trách nhiệm và lòng tự trọng, có biểu hiện chạy theo bằng cấp, thiếu trung thực và tinh thần hợp tác. Một số trí thức không thường xuyên học hỏi, tìm tòi, trau dồi chuyên môn nghiệp vụ, thiếu ý chí và hoài bão. Nhiều trí thức trẻ có tâm trạng thiếu phấn khởi, chạy theo lợi ích trước mắt, thiếu ý chí phấn đấu vươn lên về chuyên môn”(3). 

Bên cạnh đó, những chính sách, chủ trương đào tạo, sử dụng, bồi dưỡng, đãi ngộ và tôn vinh trí thức của Đảng, Nhà nước thời gian qua chưa thực sự đi vào cuộc sống, do đó chưa thúc đẩy năng lực sáng tạo của đội ngũ này. Môi trường và điều kiện hoạt động của trí thức ở nhiều địa phương chưa thực sự công bằng, dân chủ; cơ sở vật chất thiếu thốn, không bảo đảm cho hoạt động nghiên cứu và giảng dạy của đội ngũ trí thức trong các trường đại học. Vì vậy, muốn phát huy lao động sáng tạo của đội ngũ trí thức trong các trường đại học, cần tập trung thực hiện đồng bộ và hiệu quả một số giải pháp cơ bản. 

Phát huy lao động sáng tạo của đội ngũ trí thức trong các trường đại học 

Thứ nhất là nâng cao nhận thức của xã hội về vai trò, vị trí của trí thức ở các trường đại học

Để phát huy được năng lực, sức sáng tạo của đội ngũ trí thức trong các trường đại học, việc nâng cao nhận thức của toàn xã hội mà trước tiên là nhận thức của các cơ quan, tổ chức sử dụng trí thức, các cán bộ lãnh đạo quản lý về vai trò của trí thức là vô cùng quan trọng. Đảng và Nhà nước cần thường xuyên giám sát chặt chẽ việc thực hiện chính sách đào tạo, sử dụng, đãi ngộ trí thức ở các cơ sở nghiên cứu, giảng dạy để đội ngũ trí thức phát huy vai trò. Hình thành ý thức và tâm lý xã hội trân trọng trí thức, coi “hiền tài là nguyên khí của quốc gia”, phát huy truyền thống “tôn sư trọng đạo”… 

Thứ hai là đổi mới phương thức lãnh đạo của Đảng với đội ngũ trí thức trong các trường đại học

Đảng ta thường xuyên tự đổi mới phương thức lãnh đạo trong nhiều lĩnh vực, trong đó có việc lãnh đạo, quản lý đội ngũ trí thức nhằm phát huy nguồn lực quý giá của quốc gia trong xây dựng và phát triển đất nước. Đổi mới phương thức lãnh đạo của Đảng với đội ngũ trí thức trong các trường đại học là quá trình Đảng thực hiện điều chỉnh dần từng bước các phương pháp và hình thức tác động nhằm xây dựng, phát triển đội ngũ này đáp ứng yêu cầu đổi mới. Hoạt động này còn thể hiện thông qua việc gặp gỡ, trao đổi, đối thoại trực tiếp giữa các cấp lãnh đạo của Đảng và Nhà nước đối với đội ngũ trí thức. Những người đứng đầu cấp ủy đảng và chính quyền các cấp có trách nhiệm tiếp xúc định kỳ, lắng nghe, tôn trọng ý kiến của giới trí thức trong các trường đại học về những vấn đề kinh tế - xã hội quan trọng. Các diễn đàn khoa học phải được thông báo rộng rãi trên các phương tiện thông tin đại chúng, phổ biến trong quần chúng nhân dân. Mọi vấn đề cần được giải đáp, những thắc mắc phải được trả lời công khai, minh bạch rõ ràng, nhất là các vấn đề liên quan đến việc sử dụng, bồi dưỡng, đãi ngộ trí thức ở các trường đại học.

Thứ ba là xây dựng và hoàn thiện cơ chế quản lý dân chủ đối với trí thức trong các trường đại học

Trước tiên, Đảng phải định hướng việc xây dựng và ban hành quy chế dân chủ trong hoạt động khoa học và công nghệ, giáo dục và đào tạo; tạo điều kiện để đội ngũ trí thức trong các trường đại học trao đổi học thuật, tham gia tư vấn và phản biện các vấn đề kinh tế - xã hội; tăng cường bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ, quyền tác giả đối với các sản phẩm, giá trị khoa học của trí thức; phát huy tự do tư tưởng trong hoạt động nghiên cứu sáng tạo; phê phán và xóa bỏ sự coi nhẹ, thành kiến và quy chụp đối với những ý kiến phản biện mang tính xây dựng của trí thức. Các cấp ủy đảng từ Trung ương đến cơ sở có trách nhiệm trực tiếp chỉ đạo và kiểm tra việc triển khai Nghị quyết thông qua các chính sách, chế độ, chế tài, quy định trong việc quản lý và phát triển lực lượng trí thức, đưa những đường lối, chủ trương, chính sách của Đảng vào thực tiễn cuộc sống.

Việc xây dựng và hoàn thiện cơ chế quản lý dân chủ đối với trí thức đang đặt ra những vấn đề bức thiết, từ việc đào tạo, bồi dưỡng, đến việc điều chỉnh sự bất cập về bố trí, sử dụng, đãi ngộ đội ngũ trí thức. Công tác đào tạo trí thức cần được chú trọng về cả số lượng và chất lượng, bảo đảm lực lượng ở những ngành trọng điểm được ưu tiên phát triển; đa dạng hóa các loại hình đào tạo; gắn đào tạo với cải cách giáo dục, với nhu cầu xã hội, thời đại. Việc giao nhiệm vụ khoa học cũng như giám sát quá trình thực hiện nhiệm vụ và đánh giá kết quả cần được thực hiện một cách dân chủ, công bằng, khách quan, khoa học. Để đạt được điều đó, Nhà nước và các cơ quan quản lý cần có những văn bản riêng, cơ sở pháp lý để bảo đảm thực thi đúng và hiệu quả. Ngoài ra, các chính sách và chế độ khen thưởng dành cho những người có cống hiến xuất sắc cần được thực hiện kịp thời. Trong công tác cán bộ, cần phải quan tâm thường xuyên đến việc đề bạt cán bộ vào những chức vụ lãnh đạo, bổ nhiệm những cán bộ có đức và tài vào những cương vị thích hợp, cần phải lấy ý kiến của tập thể một cách dân chủ và công khai. 

Song song với đó, đội ngũ trí thức trong các trường đại học cần không ngừng nâng cao nhận thức về vị trí, trách nhiệm của mình, đồng thời nâng cao lập trường chính trị, không ngừng rèn luyện bản lĩnh khoa học, dũng cảm bảo vệ chân lý và những giá trị khoa học; chủ động, tích cực tìm tòi sáng tạo để có những công trình, đề tài có giá trị cho xã hội. 

Việc phát huy vai trò của các tổ chức chính trị, xã hội, nghề nghiệp trong thực hiện cơ chế dân chủ cũng rất quan trọng nhằm phát huy lao động sáng tạo của trí thức trong các trường đại học. Những thành quả nghiên cứu của đội ngũ trí thức chỉ có ý nghĩa khi được xã hội đánh giá, thừa nhận một cách khách quan và công bằng, được sử dụng vì mục đích phát triển và tiến bộ xã hội. Đó là động lực thúc đẩy lao động sáng tạo của trí thức nói chung và đội ngũ trí thức trong các trường đại học nói riêng.

Thứ tư là hoàn thiện môi trường hoạt động sáng tạo của trí thức trong các trường đại học

Môi trường công tác dân chủ, trong sạch, vững mạnh giữ vai trò quan trọng trong việc phát huy lao động sáng tạo và góp phần hoàn thiện nhân cách của đội ngũ trí thức. Đây còn là một tiêu chí xác định tiến bộ xã hội, sự phát triển của nền dân chủ xã hội và nền khoa học của mỗi quốc gia, dân tộc. Do vậy, Đảng, Nhà nước cần đề ra các cơ chế, chính sách thích hợp để tạo dựng môi trường thuận lợi để đội ngũ trí thức nghiên cứu, giảng dạy, cống hiến. Việc tăng mức trợ cấp, thù lao xứng đáng bảo đảm sự đầu tư trí tuệ, công sức góp phần động viên trí thức trong các trường đại học. Các thủ tục hành chính, nhất là công tác xét tuyển công nhận chức danh chuyên môn, giảng viên cao cấp, giảng viên chính, chiến sĩ thi đua, nhà giáo ưu tú… cần được thực hiện nghiêm túc, khách quan, công bằng và chính xác. 

Ngoài ra, công tác tổ chức các cơ quan nghiên cứu khoa học và ứng dụng khoa học công nghệ cần được sắp xếp lại để nâng cao hiệu quả hoạt động, tránh sự đầu tư dàn trải, lãng phí nhân lực khoa học. Cơ chế đấu thầu đề tài, công trình nghiên cứu phải công khai, minh bạch theo nhiệm vụ và yêu cầu cần thiết của thực tế. Đẩy mạnh công tác thanh tra, kiểm ta, giám sát chặt chẽ tiến độ cũng như chất lượng của công trình, đề tài. Đầu tư, tạo điều kiện cho các ngành trọng điểm, mũi nhọn cho những trí thức trẻ, nhất là mở rộng quy mô đào tạo ở nước ngoài, trong những trường đại học danh tiếng ở khu vực và trên thế giới. Tổ chức lại hệ thống các viện nghiên cứu, các trường đại học, trong cả nước. Chú trọng phát triển các viện nghiên cứu, các trường đại học ở các khu vực trọng điểm. Xây dựng cơ cấu ngành, chuyên ngành theo hướng kết hợp chuyên ngành - liên ngành - đa ngành, gắn các cơ sở nghiên cứu khoa học với các trường đại học, cao đẳng để có điều kiện nghiên cứu và kiểm nghiệm thực tiễn. 

Ngoài ra, cần đẩy mạnh việc thực hiện chính sách thu hút trí thức là người Việt Nam ở nước ngoài và trí thức là người nước ngoài đang làm việc tại Việt Nam; tạo điều kiện để cộng đồng người Việt Nam làm ăn, sinh sống ở nước ngoài về nước tham gia giảng dạy, đào tạo, hợp tác kinh doanh; tăng cường mở rộng giao lưu, hợp tác quốc tế trong công tác đào tạo, nghiên cứu, phát triển đội ngũ trí thức Việt Nam góp phần thực hiện thắng lợi sự nghiệp đổi mới của đất nước./.

-----------------------------------

(1) Đảng Cộng sản Việt Nam: Văn kiện Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ VI, Nxb. Sự thật, Hà Nội, 1986, tr. 115

(2) Đảng Cộng sản Việt Nam: Sđd, tr. 77

(3) Đảng Cộng sản Việt Nam: Văn kiện Hội nghị lần thứ bảy Ban Chấp hành Trung ương khóa X, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2008, tr. 86 

Vũ HằngĐại học Xây dựng Hà Nội
 


Nguồn tin: www.tapchicongsan.org.vn
Đánh giá bài viết
Tổng số điểm của bài viết là: 0 trong 0 đánh giá
Click để đánh giá bài viết