Theo giới quan sát, trên thị trường dầu mỏ quốc tế, cung đã vượt cầu quá nhiều. Các nước OPEC và Nga vẫn không giảm sản lượng khai thác, dầu đá phiến từ Mỹ tuy bị tuy bị đóng cửa hàng ngàn cơ sở khai thác, nhưng thị trường lại sắp được bổ sung bằng dầu của Iran với 1,5 triệu thùng/ngày, ngay sau khi lệnh cấm vận của phương Tây được chính thức gỡ bỏ.

Trong khi đó, nhu cầu dầu của thị trường toàn cầu đang giảm mạnh, do triển vọng tăng trưởng kinh tế toàn cầu năm 2016 được dự báo tuy có gam mầu sáng, nhưng chỉ ở mức khiên tốn khoảng 3,6% và con số này có thể còn thấp hơn.

Nền kinh tế Mỹ - đầu tàu của kinh tế thế giới cũng chỉ tăng trưởng nhẹ khoảng 2,8%, khu vực Eurozone mức tăng trưởng còn khiêm tốn hơn với 1,6% và Nhật Bản cũng chỉ xấp xỉ 1,0%. Các mức tăng trên đều thấp hơn so với dự báo trước đó, nên nhu cầu dầu mỏ càng giảm đi một cách tương đối.

Trung Quốc là nền kinh tế lớn thứ hai thế giới tốc độ tăng trưởng được dự báo suy giảm mạnh chỉ còn ở mức 6,3% trong năm 2016, thấp hơn so với mức 7%  năm 2015 và thấp hơn nhiều so với mức 14,2% năm 2007.

Điều quan trọng hơn là khi tăng trưởng kinh tế chậm lại, kéo theo sự sụt giảm cả nhu cầu về năng lượng dầu mỏ của một quốc gia nhập khẩu dầu lớn hàng đầu thế giới, khiến cho nhu cầu năng lượng càng giảm mạnh hơn.

Giá đồng USD tăng khiến cho giá cả của dầu giảm, nhưng giá trị thực tế theo hoán đổi với các loại hàng hóa khác lại tăng, khiến sự thiệt hại của các nhà đầu tư  khai thác dầu nói chung lại giảm đi tương đối, và họ vẫn có thể kéo dài sự chịu đựng mà không phải đóng cửa.

Đối với các công ty khai thác dầu của Arab Saudi giá thành của họ chỉ ở mức 10 USD/thùng nên khả năng chịu đựng giá dầu thấp để duy trì sức cạnh tranh còn khá hơn. Ngoài ra còn phải kể đến yếu tố tâm lý thị trường cũng góp phần làm cho giá dầu giảm sâu thêm.

Đến kịch bản tồi tệ có thể xẩy ra

Theo dự báo của Tập đoàn Goldman Sacs thì giá dầu thế giới có thể sẽ giảm xuống dưới 20 UDS/thùng, nếu các nước xuất khẩu dầu mỏ như OPEC và Mỹ không khẩn trương điều chỉnh kế hoạch khai thác. Đây là kịch bản gây ra những ý kiến khác nhau trong giới phân tích quốc tế.

Nhiều chuyên gia cho rằng, giá dầu xuống dưới 20 USD/thùng (nếu có) cũng chỉ là nhất thời và trong ngắn hạn. Vì các lý do sau:

(1) Sớm muộn thì OPEC cũng phải giảm sản lượng khai thác dầu, vì trong năm 2015 chỉ tính riêng Arab Saudi - ước có sản lượng dầu cao nhất đã mất gần 100 tỷ USD do giá dầu giảm.

Arab Saudi còn phải bỏ ra 150 tỷ USD để trợ cấp cho những người chịu thiệt hại do giá dầu gây ra, và mỗi tháng còn phải chi 1,5 tỷ USD cho việc đảm bảo an ninh, đề phòng bất ổn do khó khăn kinh tế, trong khi dự trữ ngoại hối chỉ còn 700 tỷ USD.

Mới đây Arab Saudi đã buộc phải tăng giá các mặt hàng trong nước, có mặt hàng tăng tới 70%; các loại thuế, nhất là thuế VAT cũng tăng đáng kể để cân bằng ngân sách, điều đó cho thấy nếu kéo dài tình trạng giá dầu thấp sẽ dẫn đến bất ổn về chính trị, điều mà chính quyền nước này không thể không quan tâm.

(2) Các nhà đầu tư khai thác dầu đá phiến từ Mỹ đã bị OPEC “đánh bại” ngay từ khi giá dầu dưới mức 40 USD/thùng nên cho dù giá dầu có phục hồi ở mức 40 USD thì việc sản xuất trở lại ở Mỹ đối với các nhà đầu tư mới ngừng khai thác cũng chưa thể trở lại thị trường, khiến kịch bản 20 USD/thùng, nếu có xẩy ra thì cũng không thể kéo dài.

Tác động toàn cầu là khó tránh

Cho dù chưa thể nhận định chính xác đâu sẽ là đáy mới của giá dầu trong thời gian tới, nhưng theo giới chuyên gia, nếu giá dầu tiếp tục giảm sâu sẽ tác động tiêu cực đến nền kinh tế toàn cầu trên cả ba mặt:

Một là, các nền kinh tế được dự báo là tăng trưởng khiêm tốn như Mỹ, EU, Nhật Bản… sẽ không đạt được mức dự báo làm do giới kinh doanh toàn cầu mất niềm tin, thị trường chứng khoán thế giới tiếp tực lao dốc, kinh tế thế giới càng ảm đạm hơn.

Hai là, các nền kinh tế mới nổi cũng tiếp tục sụt giảm tăng trưởng ở mức cao hơn, nhất là nền kinh tế Trung Quốc sẽ tác động tiêu cực đến nền kinh tế toàn cầu. Thực tế vừa qua cho thấy, Trung Quốc giảm giá đồng NDT, chứng khoán lao dốc… đều tác động mạnh đến kinh tế thế giới bao gồm cả kinh tế Mỹ.

Ba là, nguy cơ tái khủng hoảng toàn cầu là không loại trừ. Theo giới quan sát thì nhiều dấu hiệu cho thấy những yếu tố tiền khủng hoảng giống như năm 2008 đã xuất hiện trở lại, nhất là trên thị trường tài chính thế giới.

“Bong bóng” tài chính quốc tế hiện đã quá lớn. Theo tính toán, thị trường “ảo” (chứng khoán) ở Mỹ và Trung Quốc đã gia tăng đáng kể. Tại Mỹ vốn hóa trên thị trường chứng khoán đã gấp hơn 30 lần vốn thực, còn ở Trung Quốc khi “bong bóng” chứng khoán xì hơi mà thị trường này đã mất tới 3.000 tỷ USD.

Và kết cục của cạnh tranh

Giới chuyên gia nhận định, kết cục cạnh tranh gay gắt giữa OPEC và dầu đá phiến từ Mỹ đang ở trong tình thế “trạng chết, chúa cũng băng hà”.

Theo thống kê, trong năm 2015, Mỹ đã phải đóng cửa hơn 1.000 giếng dầu đá phiến, giảm tới 93.000 thùng/ngày, hiện chỉ còn lại 5,12 triệu thùng, đây là mức thấp nhất từ khi Mỹ áp dụng công nghệ khai thác dầu từ đá phiến.

Còn các nước OPEC, trong đó Arab Saudi dẫn đầu mất tới gần 100 tỷ USD, Kuwait xếp thứ hai mất 30 tỷ USD, các nước còn lại đang trong cảnh điêu đứng về ngân sách vì không có dự trữ ngoại tệ, và những mâu thuẫn nội bộ OPEC cũng đã có dấu hiệu nảy sinh.

Với những thiệt hại nêu trên, theo giới phân tích, hai bên (Mỹ và OPEC) chắc chắn sẽ phải sớm đi đến một thỏa hiệp nào đó để có lợi cho chính họ, khi giá dầu tương đối ổn định kinh tế toàn cầu mới có điều kiện phục hồi và trăng trưởng. Vì thế, câu trả lời liệu giá dầu có lập đáy dưới 20 USD/thùng vẫn còn đang ở phía trước./.                                                                                                                                                                                                   
Nguyễn Nhâm (CTV)